about pressure cooker

प्रेशर कुकरचा योग्य वापर
इंधन (गॅस) आणि वेळ वाचवून अन्न चांगले शिजविण्यासाठी प्रेशर कुकरचा वापर करतात. पहिली व पुढील प्रत्येक शिटी होण्याच्या वेळी कुकरमध्ये दाबाखाली असलेल्या वाफेचे तापमान साधारणपणे ११५ अंश सेल्सियस असते. हे तापमान अन्न चांगले आणि कमी वेळात शिजण्यास मदत करते. ज्यावेळी आपण मुद्दाम शिटी किंवा शिट्ट्या करून इतक्या तापमानाची गरम वाफ बाहेर घालवितो, त्या प्रत्येक वेळी ही वाफ तयार करण्यास लागलेला गॅस आपण फुकट जाळत असतो. म्हणजेच तीन शिट्ट्या करावयास समजा दोन मिनिटे लागत असतील तर दिवसातून दोन वेळा म्हणजे चार मिनिटे म्हणजे महिन्याची १२० मिनिटे, म्हणजेच दोन तास कारण नसताना गॅस जळत असतो. कुकरवरील शिटी होण्याची सुविधा ही शिट्या `करण्यासाठी' नसून आपत्काळात त्या `होण्यासाठी'आहे याची नोंद घेणे आवश्यक आहे.
प्रेशर कुकरचे कार्यतत्त्वच मुळी `दाबाखाली असलेल्या वाफेच्या वाढीव तापमानाचा उपयोग करणे हा आहे' ज्यावेळी आपण शिट्या करून दाबाखालील गरम वाफ (ज्यामुळे अन्न लवकर शिजणार आहे) बाहेर घालवितो त्यावेळी आपण प्रेशर कुकरच्या कार्यतत्त्वाविरुद्ध (स्टीम अंडर प्रेशर) आणि `प्रेशर  कुकर' या नावाविरुद्ध कार्य करून तीन किंवा अनेक शिट्या होण्यासाठी जळणारा गॅस वाया घालवीत असतो. अवैज्ञानिकदृष्ट्या प्रेशर कुकरचा वापर केल्यास सर्वसाधारणपणे प्रत्येक सिलेंडरमागे २० टक्के गॅस फुकट जात असावा असा अंदाज आहे. म्हणजे प्रत्येक सिलिंडरमागे ८० रु.चा गॅस वाया जातो. गॅसवर मिळणाऱ्या सरकारी अनुदानासह देशपातळीवर विचार केल्यास हे नुकसान करोडो रुपयांत असावे.
हे प्रचंड नुकसान टाळण्यासाठी आपणाला वेगळे असे काहीच करावयाचे नाही. फक्त दाबाखालील गरम वाफेचा शिटी न करता उपयोग करणे हाच उपाय आहे. त्यासाठी खालील दोन बाबींवर आग्रहपूर्वक लक्ष देणे आवश्यक आहे -
१) नेहमीप्रमाणे कुकर लावा. परंतु सुरुवातीपासून गॅस एकदम बारीक म्हणजे सिमवर ठेवून अन्न शिजण्यास वेळ द्या.
२) अशा स्थितीत जेव्हा पहिली शिटी होईल असे वाटेल त्यावेळी, (शिटी होऊ न देता) गॅस बंद करा आणि नेहमीप्रमाणे खूप वेळानंतर कुकर उघडा.
कडधान्यासह कोणताही शाकाहारी पदार्थ पूर्णपणे शिजलेला मिळेल. मांसाहारी पदार्थांसाठी संबंधितांनी अनुभव घ्यावा. अन्नाच्या चवीत चांगला गुणात्मक फरक पडतो काय याकडे लक्ष ठेवा.
आपणाला वरील सर्व बाबतीत सकारात्मक फरक आढळल्यास देशहितासाठी आपला अनुभव इतरानंा सांगा.
- डॉ.जगदीश सदाशिव सरदेशपांडे, पुणे (मोबा.९२७०१०६०५०)
संकलन : जस्मिन केळकर